عاشیق صنعتی
اوستادنامه - آدیندان گؤروندوگو کیمی اوستاد عاشیقلارین سؤیل هدیگی نصیحت آمیز سؤزلردیر. اونلاردا اولو عاشیقلاریمیزین دونیا گؤروشو و حیات تجروبه لری عکس اولموشدور. چوخ زمان اوستادنامه لرده آتا سؤزلری شعرین قافیه و وزنی ایله اویغونلاشدیریلیب , اوستادنامه کیمی وئریلیر.بیر قایدا اولاراق عاشیقلار داستانا باشلامازدان اول اوستادنامه اوخویارلار. اؤزو ده بیر دئییل, ایکی دئییل, اوچ اوستادنامه اوخویوب سونرا اصل مطلبه باشلارلار.
دده قورقود کیتابیندا دا اثرین اولینده اوزان دده قورقود دیلینده بیر چوخلو آتاسؤزونو قافیه لی نثر پارچالاری کیمی وئریلمیشدیر. کی بو دا دستاندان اول اوستادنامه سؤیله مک گله نگی نین چوخ قدیم اولدوغونو گؤسترمکده دیر.
اوستادنامه لر اکثر قوشما فورموندا اولسالاردا اونون دیوانی و گرایلی و موخمس شکیللری ده واردیر. آذربایجان دا عاشیقلار اوستادنامه لری ایله داها چوخ مشهور اولان عاشیق خسته قاسیمدیر.
اؤرنک اولاراق عاشیق عاباس توفارقانلی دان ایکی اوستاد نامه آشاغیدا وئریلیر:
- سوز بیر اولسا
بد اصیل اولادی باشدان تانیرام
چؤر-چؤپ ییغار, یاد اوجاغین یاندیرار.
سحر دورار عار, ناموسون گؤزله مز
سویو تؤکر اؤز اوجاغین سؤندورر.
اولغون جوشا گلسه , کؤپوک یاغ اولماز
سؤیوت بار گتیرسه, باغچا , باغ اولماز
زیبیل تپه اولسا , کوللوک داغ اولماز
یئل اسنده آلچاقلار یئندیرر.
عاباس بو سؤزلری دئیر سریندن
آرخی قازین سویو گلسین دریندن
ائل بیر اولسا داغ اوینادار یئریندن
سؤز بیر اولسا ضربی گرن 249 سیندیرار.
- بَینمز
آی آغالار گلین سیزه سؤیل هییم:
آلا قارغا شوخ تارلانی بَینمز.
اوغوللار آتانی , قیزلار آنانی
گلینلر ده قاینانانی بَینمز.
آدام وار دولانار صحرانی , دوزو
آدام وار دوشورر گولو نرگیزی
آدام وار گئیمگه تاپانمیر بئزی
آدام وار آل گئیر, شالی بَینمز.
آدام وار چوخ ایشلر ائیلر ایرادا
آدام وار کی یئته بیلمز مورادا
آدام وار کی چؤرک تاپماز دونیادا
آدام وار یاغ یئیر, بالی بَینمز.
آدام وار کی آداملارین ناخشیدی
آدام وار کی آنلامازدی , ناشیدی
آدام وار کی حئیوان اوندان یاخشیدی
دیندیرنده هئچ اینسانی بَینمز.
آدام وار الینه وئرسن گوللر
آدام وار گؤزونه چکه سن میللر
توفارقانلی عاباس باشینا کوللر
نه گونه قالیبسان قاری بَینمز.
جیغالی تجنیس - هر بندین اورتاسیندا جیناسلی بیر بایاتیسی اولان تجنیسه، جیغالی تجنیس دئییلر.عاشیق علسگرین بیر جیغالی تجنیسی وئریلیر. بیرینجی اورنک : عاریف اولان بیر اود دوشوب جانیما
اریدیب , دؤندیب آ یاغا منی
یوخ عاشیق آی آغا
یئتمیش دادا آی آغا
ایللر خسته سی جانیم
یار گلدی قالخ آیاغا.
آغا اولان قولون نظردن سالماز
نظریندن سالما آی آغا منی.
کامیل اووچو اوون گؤرجک سینایا
اوخو درسین ازل باشدان سین آیه
یوخ عاشیق سین آیه
تر داملایان سینه یه
خسته نین گؤزو دوشموش
یئتگین نار تر سینه یه.
عؤمر آزالدی, وعده یئتدی سینه یه
بیر گون ده بوکرلر آی آغا منی.
ایکینجی اؤرنک :
منیم یاریم یاشیل گئییب اینجه دیر
اینجه کمر اینجه بئله اینجی, دور
یوخ عاشیق اینجی دور
اینجی, مرجان ,اینجی دور.
یامان اولار بد قونشو
قوهوم-قونشو اینجیدیر.
خسته دوشدوم بودرد منی اینجیدیر
توت الیمدن قالدیر آیاغا منی.
اوچونجو اؤرنک :
علسگرم دادا گلدی بودو یار
بایقولارین مسکنیدی بو دیار
یوخ عاشیق بودو یار
گول بسله ین بو دیار
جانیم صاداغا اولسون
قبولدورسا بودو یار.
آل خنجری باغریم باشین بودا یار
ائل ایچینده سالما آیاغا منی.
دئییشمه - ایکی عاشیغین آراسیندا شعریله یاریشما دئمکدیر. بعضا ایکی عاشیغین آراسیندا یاخود دا داستانلاردا اولان ایکی شخصیتین آراسیندا اوز وئرن عادی دیالوقا دا دئییشمه دئیرلر. تاریخ بویو عاشیق صنعتینده بئله بیر گله نک وارمیش کی مجلیسلرده عاشیقلار خلقین قاباغیندا بیر- بیریله دئییشرمیشلر. هانسی سی جوابدان قالسایدی سازی الیندن آلینیاردی.
دئییشن عاشیقلارینان چوخ ان فی البیداهه شعر دئمک قابلیتی, سوًز خزینه سینین زنگینلیگی و هر طرفلی معلوماتا و بیلیگه صاحیب اولماسی لازیم گلیر.دئییشمه ده عاشیغین بیری بیر بند قوشوب, رقیبی اولان عاشیقدان اونون جوابینی ایستر. جواب ایسه بیر بندده, اوًزو ده دئیشن عاشیغین قافیه لریله عئینی اولمالیدیر. یاریش شعرین سون بندینه تک دوام ائدر. دئییشمه نین حربه – زوربا , قیفیل بند , باغلاما , نوعلری وار. بعضا اوندا دوداق دَیمز, تجنیس کیمی فورملاردان دا ایستیفاده اولونار کی بو دا یاریشمادا نائلیت قازانماغی داها دا چتینلشدیرر. دئییشمه نی باشلایان عاشیق هانسی شعر فورمونو سئچدیسه, قارشی طرفده عئینی فورمدا و عئینی قافیه ده اونا جواب وئرملی دیر.
اوًرنک اوچون آشاغیدا لزگی احمد ایله خسته قاسیم آراسیندا کئچن بیر دئییشمه وئریلیر:
لزگی احمد:
سندن خبر آلیم , آی دده قاسیم:
او نه دیر کی دورلو-دورلو حالی وار؟
نه دن خلق اولوندو عرشین آرغاجی
او ن هدیر کی توخونمامیش خالی وار؟
خسته قاسیم:
سنه جواب وئریم آی لزگی احمد:
باهاردیر کی دورلو-دورلو حالی وار.
نوردان خلق اولوندو عرشین آرغاجی
او بولوددور توخونمامیش قالی وار.
لزگی احمد:
او نه دیر کی دایانیبدی دایاقسیز؟
او ن هدیر کی بویانیبدی بویاقسیز؟
او نه دیر کی دوغار السیز , آیاقسیز,
اوچ آی گئچر آیاغی وار, الی وار؟
خسته قاسیم:
گوًی بیر چادیر دایانیبدی دایاقسیز.
آیلان گوندو بویانیبدی بویاقسیز.
قورباغادیر دوغار السیز, آیاقسیز
اوچ آی کئچر آیاغی وار الی وار.
لزگی احمد:
لزگی احمد دئیر: گلر دالالار
نه قوماشدیر ساتان اولماز, آلالار؟
او ن هدیر کی دیمدیگیندن بالالار؟
اونه دیر کی قانادیندا خالی وار؟
خسته قاسیم:
خسته قاسیم دئیر: یاشدیر دالالار
او آغیلدیر ساتان اولماز آلالار
او بوغدادیر دیمدیگیندن بالالار
کپنکدیر قانادیندا خالی وار
دوداق دیمز - دوداق دیمزیاوستاد عاشیقلار اوز سوز باجاریقلارینی بیلدیرمک اوچون یاراتمیشلار.بو شعرلرده دوداقلارین بیر- بیرینه دَیمه سی لازیم گلن صامیتلردن ب ، م ، پ کیمی صامیتلردن ایستیفاده اولونمامالیدیر.
آشاغیدا آزافلی میکاییلدان بیر دوداق دیمز جیغالی تجنیسی اؤرنک اوچون وئریلیر:
بیرینجی اؤرنک
قارالار کئچر
آیلار , ایللر , دقیقه لر ایچینده
یازی چیچک , قیشی قار آلار, کئچر.
عاشیق قار آلار کئچر
آغلار قارالار کئچر
یئر تیتره دن, داغ آتان
اجل قارالار کئچر.
آلچاقدان, شئیطاندان خئییر ایسته سن
جانیندان شر کئچر, قارالار کئچر.
ایکینجی اؤرنک
هردن-هردن سالا یادا طالعین
چتین دردی ساتا یادا طالعین
عاشیق یادا طالعین
قهرین یا دا طالعین
چتین داردا یئتیشسین
سالسین یادا طالعین
یا چرخی گردیشین یا دا طالعین
یاندیرار چیراغین قارالار کئچر.
اوچونجو اؤرنک
آزافلی شیکاری آتاندا یاخشی
آنان دا یاخشیدیر آتان دا یاخشی
عاشیق آتاندا یاخشی
صیاد آت آندا یاخشی
َایری َایرینی سسلر
دئیر آتان دا یاخشی.
قضا قدرلره آتان دا یاخشی
قانانلارین قانی قارالار کئچر.
دیوانی - شعر فورماسیندا هر میصراعدا اون بئش هیجا وار. قافیه گلدیکده : بیرینجی بندین بیر, ایکی, دؤردونجو میصراعلاری هم قافیه, اوچونجو میصراعین قافیه سی ایسه آزاددیر. باشقا سؤزله دیوانی ده قافیه دوزولوشو آشاغیدا گؤستریلن مودلده دیر:
- a/a/x/a
- b/b/b/a
- c/c/c/c/a
دیوانی نین بؤلگوسو ایکی نوع اولا بیلیر:
15=7+8
15=8+7
دیوانی نین دا اؤزونه مخصوص هاوالاری وار اوجومله دن: دیوانی ، شاه ختایی دیوانی و... آد آپارماق اولار. آذربایجاندا عاشیق قوربانی نین دیوانیلری داها چوخ شؤهرت قازانمیشدیر.
آشاغیدا ایکی دیوانی بالوولو میسکیندن وئریلیر:
بیرینجی اؤرنک: اینجیدی
دیلیم سنی لال ائدرم , نه دئدین یار اینجیدی
زولفوندن اووسون گؤتوررم , قورخورام مار اینجیدی
نئچه ناقه گتیرین, خالوار ایله گؤتورون
بیر درده دوچار اولموشام درد منده زار اینجیدی.
مین بیر یئرده یارام واردی باخ سینه مین داغینا
پروانه تک دولانایدیم هم سولونا , ساغینا
جان چیخدی, بوش قالدی قفس, وئرین یار قوجاغینا
یارسیز مزارا قویمایین گور اولو دار, اینجیدی.
یار قاپیندا خسته دوشدوم رحم ائیله سن ساییلام
او حوسنونون زکاتیندان هر نه وئرسن قاییلام
بولبول گوله, گول بولبوله, من زولفونه ماییلام
دهانینا دوزولنلر صدفدی یار, اینجیدی.
زولفونه شانه ووراندا قالماز منده اختیار
گؤزللیگی سنه وئریب قودرتی پروردیگار
گئیینیبسن آل یاشیلا باشدا تیرمه زرنیگار
من فاغیر میسکینین یاری گئیدیگی نارینجی دی.
ایکینجی اؤرنک : گئده جک
دلی گؤنول غوره لنمه, قودرت الدن گئده جک.
جهد ائله یاخشیلیق ائیله, یاخشی یامان گئدجک.
بو دونیا کاروانسارادی, هر گلن کؤچوب گئدر
آدم ایلن حوّا کیمی یارانانلار گئده جک.
الینده کی تر شوو ایلن وورما مظلوم باشینا
جهد ائله سویوق سو قاتما خلقین ایستی آشینا
چوخون بو دونیا آلدادیب, ظولم ائدیب قارداشینا
هم ظولومکار , هم خطا کار چشمی گیریان گئد هجک.
آخیرته خئیری واردی سوروش بیمار حالینی
آجیندان ال آیاق چالسان یئمه یئتیم مالینی
سویاجاقلار پالتارینی , زیورینی , آلینی
آخیر جانسیز بدنینه بئش آرشین خام گئده جک.
نه ییغیرسان دونیا مالین تؤکوب گئدرسن هامی
اینسی - جینه حؤکم ائدردی هانی سولئیمان هانی
فاغیر میسکین غافیل اولما حلال, حرامی تانی
زحمت چکن , لذت چکر لبی خندان گئده جک
عاشیق - عاشیق سؤزونون آنلامی:آغ ، d/d/ دده ، ozan اوزان ، varsaq وارساق ، baxwi عاشیغا کئچمیشده باخشی و کیمی آدلار وئریلمیشدیر. yanwaq و یانشاق iwiq ایشیق ، a\ saqqal ساققالمیر علی سیدوفا گؤره عاشیقلارا 6- جی و 7- جی عصیرلرده وارساق، سونرالار 8- جی عصیردن -10 جو عصره قدر اوزان سؤزو ایشلنمیشدیر. کیتابی دده قورقوتدا اوزاندان علاوه دده سؤزو ده ایشله نیلیر. آنجاق دده دئدیکده اوزانلیغی ایله برابر هم ده بیلیجی و آغ ساققال و عاقیل بیر ائل آتاسی نظرده توتولور. اکثر اوغوزنامه لرین یارادیجیسی دده لر اولموشلار. نئجه کی اوغوزنامه لرین سونوندا بئله بیرعیباره لره راست گلیریک:دده م قورقود گلیبن بوی بویلادی ، سؤی سؤیله دی بو اوغوزنامه یئگنکین اولسون دئدی.
سونرالار حتی گونوموزه قدر قوجامان ، دونیا گؤرموش خلق ایچینده چوخلو حؤرمت قازانمیش آغ ساققاللارا "دده" دئییرلر. مثلا 15 - جی عصرده تبریزده یاشایان دده عؤمر ایستر عادی جماعت ، ایسترسه ده حؤکومت باشچیلاری طرفیندن چوخ سایغیلی بیر آغ ساققال اوزان ایمیش و آغقویونلو اوزون حسن دفعه لرله اونون گؤروشونه گئتمیشدیر.
بعضی نظریه چیلره گؤره عاشیق سؤزو ایشیق سؤزوندن عمله گلمیشدیر. بیزه معلومدور کی اسکی زامانلاردا تورک ائللری ایشیغی قوتسال بیلمیشلر, بلکه ده عاشیغا اولان حؤرمتلرینه گؤره اونا ایشیق آدی وئریلمیشدیر. نئجه کی "حق عاشیغی" ، "دده" و" آغ ساققال" سؤزلرینده ده بئله بیر قوتسال لیق واردیر.
کور اوغلو داستانیندا اولان بو میصراعلاردا دا بئله بیر آنلام ایفاده اولموشدور.
کوراوغلو دئر: من عاشیغام,
عاشیق دئییلم ایشیغام.
لاکین محمد فؤاد کؤپرولوزاده عاشیق سؤزونون محض پوزولاراق ایشیق طرزینده تورک دیلینه کئچدیگینی سؤیله ییر.
سؤزوندن عمله گلم هسینی ایدّعا ائتمیشلر. نئجه کی awilamaq بعضیلری ده اونو آشیلاماق دئییرلر. awule= و آواز اوخویان آشوله چی awule اؤزبکلر مئلودی یه آشوله آنجاق اکثر آراشدیرماچیلار عاشیق سؤزونون آنلامینی اورگی عشقله دولو اولان معناسیندا بیلمیشلر.
بیلیریک عاشیق سؤزو یونوس امره دن بو یانا آذربایجاندا و آنادولودا ایشلنمگه باشلادی یونوس امره حقه عاشیق بیر درویش و اوزان ایدی . اسگی قایناقلاردا دا همیشه عاشیق سؤزو عاشق کیمی ایمیش.
عاشیق شعرلری تمامیله هیجا وزنینده دیر. عاشیق شعرلری نین فورملاری عاشیق هاوالاریله دوغما یارانمیشدیر. بونلار عوموما یئددی, سکگیز, اون بیر هیجالیدیر. آشاغیدا بو شعر فورملاری حاققیندا داها دا گئنیش معلومات وئریله جک:
عاشیق داستانلاری - عاشیق داستانلاری تورک فولکلورونون چوخ یایغین و ان ایری حجملی ژانریدیر. عاشیق داستانلاری نظم و نثر حیصه لریندن اولوشور. نثر پارچالارینی عاشیق تعریفله یندن سونرا منظوم حیصه لرینی سازدا چالیب ، اوخویار. داستانلار داها چوخ توی مجلیسلرینده ایفا اولونار. بعضا عاشیقلار داستانی ایکی –اوچ گئجه یه دانیشیرلار. عاشیق داستانلاریندا عومومی گله نکلر
عاشیقلارین داستان سؤیله مکده اؤزلرینه مخصوص مئتودلاری وار .آشاغیدا بونلارین بیر نئچ هسیندن سؤز ائده جگیک:
- داستانا باشلامازدان اول اوستاد عاشیقلاردان احتیراملا آد چکر و اونلاردان یادگار قالیب , تربیوی کاراکتر داشییان اوستادنامه لر اوخویارلار. .عاشیقلار بیرینجی اوستادنامه نی اوخودوقدان سونرا - "اوستادلار اوستادنامه نی بیر دئمزلر ایکی دئیرلر , بیز ده دئیک ایکی اولسون " دئییب , ایکینجی اوستادنامه نی سؤیلرلر. سونرادا - "اوستادلار اوستادنامه نی ایکی یوخ, اوچ دئیرلر بیز ده دئیک اوچ اولسون. دوشمن عؤمرو پوچ اولسون" دئییب , اوچونجو اوستادنامه نی ده سؤیلرلر. بئله لیکله مجلیسی بیر معنوی روحیه و حال و هوا بورویر.
- اوستادنامه لردن سونرا اصل داستانا باشلارلار. سؤز یوخ کی هامی داستانین آدینی و حادیثه لرین نه زامان و هانسی یئرده اوز وئردیگینی بیلمه لیدیر. اونا گؤره ده ایلک اؤنجه بونو بیر چوخ واقتلار سوآل- جواب شکلینده سؤیلرلر.
مثلا:
سیزه کیمدن خبر وئره جگم؟ قوچ کوراوغلودان. قوچ کوراوغلو هادا ایلشمیشدی؟ چارداخلی چنلی بئلده.
و یا
سیزه هاردان خبر وئریم؟ قاراداغین ورزقان قصبه سیندن. ورزقاندا کیمدن؟ میر غافار آدلی بیر دیندار , ایمانلی کیشیدن.
و یا
سیزه هاردان خبر وئریم ؟ اردبیل شهریندن. اردبیلده کیمدن؟ شاه ایسماییلین آتاسیندان.
- داستانلارین سونو اؤزللیکله سونو خوشلوقلا بیتن محبت داستانلاری دوواق قاپما آدلی بیر موخمّسین ایفاسی ایله قوتارار.
- داستانلارین آراسیندا مجلیس اهلی یورولماسین دئیه کئچیجی اولاراق داستاندان چیخیب , بیر قاراوللی 252 سؤیله یر, سونرا یئنه ده داستانا دؤنرلر.
- عاشیقلار بیر حادیثه دن باشقا بیر حادیثه یه کئچرکن چوخ زامان قاباقکی حادیث هنی یاریمچیق قویارلار.
مثلا:
ایندی زیادخان توی تداروکونده اولسون, سیز کیمدن خبر وئریم ؟ قارا کشیشدن.
و یا
قمبر خانین یانینا گئتمکده قالسین , سیزه کیمدن خبر وئریم ؟ آرزی نین نن هسیندن.
بئله لیکله دینله ییجی اینتیظاردا قالیر , و حادیثه لری داها دا آرتیق ماراقلا ایزله ییر.
- داستانین بعضی صحنه لری نین توصیفینده ناغیللاریمیزدا اولدوغو کیمی موعین قالیبلاشمیش سؤزلر دن ایستیفاده اولونار.
مثلا:گؤزللرین وصفینده:
آمما نه قیز؟ یئمه , ایچمه , اونون خط و خالینا , گول جمالینا تاماشا قیل.
اوزاق بیر سفره چیخانین حقیند
آز گئتدی چوخ دایاندی. چوخ گئتدی آز دایاندی. آخیردا گلیب چاتدی شاهین قصرینه
آز گئتدی, اوز گئتدی, دره- تپه, دوز گئتدی. گلدی چاتدی سون منزیله
آلینماز و ال چاتماز قالالارین تعریفینده :
بورا قوش گلسه قاناد سالار , قاتیر گلسه دیرناق سالار. قالانین نه اوجو وار نه بوجاغی, دووارلاری باش چکیب کهکشانه. قو وورورسان, قولاق توتولور. سؤز تماما یئتدی. قوربانی سازلا دئدیگی کیمی سؤزله ده دئدی
قوشما - عاشیق شعری نین ان یایغین نوعو ساییلماقدادیر.گرایلی اوچون سایدیغیمیز اؤزللیک لرین هامیسی قوشمادا دا واردیر و اونلاری اساس فرقلندیرن جهت هیجالارین ساییندا و بؤلگوده دیر.قوشمالاردا هر میصراعین اون بیر هیجاسی وار.میصراعلارین بؤلگوسونون ایکی فورمولو واردیر:
- بعضی قوشمالاردا:
11=4+4+3
- بیر پاراسیندا ایسه:
11=5+6
باشقا فرقلی جهت ایسه بودور کی گرایلی قوشمایا گؤره داها دا اویناق بیر عاشیق هاوالاریله ایفا اولونار.قوشمانین قوشا یارپاق ، آیاقلی قوشما ، گوللو قافیه و قوشما – موستزاد کیمی شکیللری واردیر.
آشاغیدا عاشیق علسگردن بیر قوشما وئریلمیشدیر:
قوشمانین آدی : دوشدو
1 -چرشنبه گونونده، چشمه باشیندا
2 -گؤزلریم آلاگؤز جانانا دوشدو.
3 -آتدی موٍژگان اوخون، کئچدی سینه مدن
4 -قاداسی، بالاسی جانیما دوشدو.
5 -ایشارت ائیله دیم، دردیمی بیلدی
6 -هم چوخ گؤزل ایدی، هم اهل یدیلدی
7 -باشینی بولادی، گؤزوندن گولدو.
8 -گولنده قاداسی قانیما دوشدو.
9 -علسگرم هر علمدن حالییام
10 -دئدیم سن طبیبسن, من یارالییام.
11 -دئدی نیشانلییام، اؤزگه مالییام
12 -سیندی قول- قانادیم یانیما دوشدو.
بو قوشمادا دا 9- جو میصراع دا بؤلگو کلمه نین اورتاسینا دوشه رک پوزولموشدور:
علسگرم هر عل / میدن حالییام.
موخممس - هر بندینده بئش میصراعی و هر میصراعدا ایسه اون آلتی هیجاسی وار، ایلک بندین بوتون میصراعلاری بیر- بیریله هم قافیه دیر.دئمک قافیه دوزولوشو آشاغیداکی مودلده اولور:
- a/a/a/a/a
- b/b/b/b/a
- c/c/c/c/a
عاشیقلار موخمسی اوخویاندا اونون میصراعلارینی ایکی یئره پارچالایار و هر بندی اون میصراعلی شعر کیمی اوخویارلار.
بؤلگو آشاغیداکی مودلده دیر:
16=8+8
عاشیق شمشیردن بیر موخمس :
بیرینجی اؤرنک :
عمیم قیزی
قاش قاباغین تؤکمه بئله!
آجان آلان عمیم قیزی
نه دی دردین؟ سؤیله بیلیم،
ائیله بیان عمیم قیزی
دوداقلارین یئر سوپورور،
گولر باخان عمیم قیزی
گؤزللر ریشخند ائدر
سنه اینان عمیم قیزی
آرامیزدا اولمالیدیر,
ایلقار, ایمان عمیم قیزی.
ایکینجی اؤرنک :
من سنی اوشاق ایکن
اون دؤرد یاشیندا سئومیشم.
قانلی گول یایلاسیندا ,
داغین باشیندا سئومیشم.
قارتاللار اوزاق باخان
کهلیک داشیندا سئومیشم.
آلا گؤزه عاشیق اولوب،
قلم قاشین دا سئومیشم.
شأنینه باغلادیم کیتاب ،
یازدیم داستان عمیم قیزی.
اوچونجو اؤرنک :
سنه من اووچو اولوب ,
اوولاقلاردا ایزله میشم.
پونهان اولان سیرّیمیزی
دانیشمادان گیزله میشم.
نوقصانینا دینمه میشم ,
خاطیرینی گؤزله میشم.
سنه یالان ساتمامیشام ,
نه اولوبسا دوز دئمیشم.
منده گوناه دئ وارمی گؤر ,
جانیم قوربان عمیم قیزی؟
دؤردونجو اؤرنک :
نه سنی آلان اولار ,
نه ده منه اولار گلن.
ات تؤکولوب, قان چکیلیب,
قالیب سوموک , قورو بدن.
باخما موخّنث سؤزونه
بلکه سنی وار اؤیردن
جان دئییب بیر-بیرینه
سئویشمه یک آخی ندن؟
شمشیر کیمی اولار سنه
کیم مهریبان عمیم قیزی.
موخمّسه بئشلیک ده دئیرلر. اونون جیغالی نوعو ده واردیر. آذربایجان عاشیقلاری ایچینده موللا جومه نین موخمسلری هامیدان آرتیق مشهوردور. آشاغیدا اونون جیغالی موخمسلریندن ایکی بندی اؤرنک اوچون وئریلمیشدیر.
بیرنجی بند :
ناگهان گؤردو گؤزوم
سن تکی اینسانی پری.
حوریسن, ملاکه سن
جّنتین قیلمانی پری.
یارالار ملهمیسن
دردلرین درمانی پری.
گؤزللر سرداریسان
محبوبلارین خانی پری.
شاه کیمی تاختا چیخیب
ائدرسن دیوانی پری.
ایکینجی بند :
دیوانینا گلرم
عیزتی- ایکرام قیلارام
خیدمتینده قالارام
قول قوربانین اولارام
اگر قبول ائله سن
قول بوینونا سالارام
قولوم بوینوندا
الیم قوینوندا
چیینیم چیینینده
عشقین بئینیمده
سارماشیب, کؤینک کیمی
دوروم سنین َاینینده
َاینینه آل منی گل
قات بو جانی جانا پری.
یوخاریدا گؤروندوگو کیمی میصراعلار هیجا اسگیکلیگی وار. بو نقیصه ایفاچیلیقدا بعضی هیجالارین اوزادیلماسیله دولدورور.
وجودنامه - وجودنامه ده اینسان حیات ینین اوشاقلیق , گنجلیک , قوجالیق دوورونده موختلیف حاللارا دوشمه سی ییغجام شکیلده وئریلیر. اکثر وجودنامه لر اون بیر هیجالی قوشمادیر. اونون گرایلی فورمو دا ایلک دفعه عاشیق ولی میسکین طرفیندن دئییلمیشدیر.
کوراوغلودان بیر وجودنامه نین قاشقایی واریانتی وئریلیر
اوچ یاشیندان بئش یاشینا واراندا
پتکدن سوزولن بالا دؤن رسن.
بئش یاشیندان اون یاشینا واراندا
غوْنچادان آچیلان گوله دؤنرسن
اون دؤردونده سئودا گلر باشینا
اون بئشینده بیر قیز گیرر دوشونه
چونکو واردین اییرمینجی یاشینا
بوز بولانلیق آزغین سئله دؤنرسن اوتوزوندا کهلیک کیمی سکرسن
قیلینج چالیب, آل قانلاری تؤکرسن
قیرخ یاشیندا ال حرامدان چکرسن
اؤردگی اوولانمیش گؤله دؤنرسن.
اللی سینده الیف قدین چکیلر
آلتمیشیندا جاوان بئلین بوکولر
یئتمیشینده تام دیشلرین تؤکولر
کروانی وورولموش یولا دؤنرسن.
سکسنینده سیری قونار دیزینه
دوقسانیندا غوبار چؤکر گؤزونه
کور اوغلو دئر: چونکو واردین یوزونه
اوجا داغ باشیندا کوْلا دؤنرسن.
گرایلی - هر میصراعیندا سکگیز هیجاسی اولان و بیر نئچه دؤرد میصراعلی بندلردن اولوشان عاشیق شعری دیر. گرایلی نین جیغالی، ساللاما ، ناغاراتلی ، قایتارما ، دیل دؤنمز کیمی شکیللری واردیر.
گرایلی نین باشقا اؤنملی اؤزل لیکلری بونلاردان عیبارتدیر:
- گرایلی نین ان آزی اوچ بندی و معمولا بئش بندی واردیر.
- گرایلی دا قافیه دوزولوشو آشاغیداکی فورمدا اولور:
- x/a/x/a
- b/b/b/a
- c/c/c/a
- d/d/d/a
- سون بندده شعری قوشان شاعیرین ویا عاشیغین آدی گلیر.
گرایلی نین میصراعلاری نین بولگؤسو آشاغیداکی مودلده دیر:
8=4+4
دئمک هر سکگیز هیجالی میصراع ایکی 4 هیجالی کلمه یادا کلمه لردن اولوشموشدور.آنجاق بونو دا قئید ائتمک لازیمدیر کی بؤلگو یاخود تقطیع قایداسی باشقا یوخاریدا سایدیغیمیر قایدالار قدر قاچینیلماز دئییل و عاشیغین میصراعلاردا بؤلگو قایداسینی پوزماغا ایختیاری چاتیر.
گرایلی شعر فورماسیندان اورنک اوچون عاشیق قوربانی و خسته قاسیمدان ایکی شعر وئریلیر:
بیرینجی اؤرنک : دولانا , دولانا
1 - آلچاق یئردن دومان قالخار
2 - داغی دولانا, دولانا
3 - گؤی اوزونو آلار بولود
4 - ماهی دولانا, دولانا
5 - کیمی آغا , کیمی نؤکر
6 - نؤکر اولان جفا چکر
7 - بولبول آغلار قان یاش توکر
8 - باغی دولانا, دولانا
9 - قوربانی مورادا یئتدی
10 - جانان گلدی بوندان اؤتدو
11 - نوبات گلدی منه یئتدی
ساقی دولانا, دولانا
ایکینجی اؤرنک : سونالار کیمی
1 - نه باخیرسان اوغرون- اوغرون
2 - منه بیگان الر کیمی.
3 - دوروم دولانیم باشینا
4 - شاما پروانا لر کیمی.
5 - دوست قاپیسیندا دوستاغام
6 - تئللرینه چوخ موشتاغام
7 - یار الیندن دویون داغام
8 - داغداکی لالالار کیمی.
9 - خسته قاسیم تیکمه داشلی
10 - گؤنلو غملی, گؤزو یاشلی
11 - گؤلدن اوچدو یاشیل باشلی
12 - سیلکیندی سونالار کیمی.
گؤروندوگو کیمی بو سون گرایلیلارد ادا ایلک بندین 2- جی و 4- جو میصراعلار بیر- بیریله قافیه لنمیشدیر. باشقا بندلرین سون میصراعی دا عینی قافیه ده دوزولموشدور:
داغی دولانا، دولانا / ماهی دولانا، دولانا / باغی دولانا، دولانا / ساقی دولانا، دولانا / بیگانالار کیمی/ پروانالار کیمی/ لالالار کیمی/ سونالار کیمی.
ایلک بندین 1- جی و 3- جو میصراعلاری قافیه باخیمیندان آزاد دیر. باشقا بندلرین ایلکین اوچ میصراعی عینی قافیه ده دیر .
نؤکر/ چکر/ تؤکر , یئتدی/ اؤتدو/ یئتدی
دوستاغام/ موشتاغام / داغام , داشلی/ یاشلی / باشلی.
بؤلگو باخیمیندان گؤروندوگو کیمی ایلک شعرین 9- جو میصراعیندا , هم ده بندلرین سون میصراعلاریندا بؤلگو پوزولموشدور:
قوربانی مو / رادا یئتدی
باغی دولا / نا ، دولانا
سونالار کیمی شعرینده ایسه 2- جی ، 3- جو ، 4- جو ، 5- جی ، 8- جی و 12 - جی میصراعلاردا بؤلگو قایداسی پوزولموشدور
گئتمک ایسته ییرسن بهانه سیز گئت