یئر آدلاری
آرانچي (Arançi)
"آران" و يا "ارن" سؤزو اصيل تورک کلمه سي "ار" ين جمعيدير و "آن" قديم تورک ديللرينده اسمين جمع علامتلريندن بيري اولموشدور. بوگون بو سؤز هم "ار"، همده "ارن = آران" شکلينده، آنجاق جمع دئييل، مفرد معنادا ايشله نير. (پروفئسور زهتابي؛ ايران تورکلرينين اسکي تاريخي، بيرينجي جيلد، صحيفه 51)
اوستاد بهزادي (آذربايجان ديلي نين ايضاحلي لوغتي جيلد 1 ص 96- 95) «آران چي» سؤزو ايله باغلي بئله يازير. 1- يايدا يايلاغا کوچمه ييب، اؤز تصرروفاتيندا قاليب ايشله ين کندلي // آران يئـرلرده ياشايان آدام. 2- کئچميشده آران دان داغا (يايلاغا) شئي داشييان، مال گتيريب ساتان و اورادان آغارانتي آليب آپاران آدام. او رحمتليک «آران» سوزو ايله ده باغلي بئله يازيب؛ يايلاق يئرلره نيسبتن آلچاق و ايقليم جه ايستي اولان يئرلر. دوزنليک (داغ موقابيلي) آذربايجانين اساس آران يئرلري موغان، قاراباغ، شيروان و ميل دوزلري حساب اولونور. يايدا آران چوخ ايستي اولور. بو سؤزله باغلي بئله بير باياتي وار؛
عزيزي يم باغ ايلن باغجا ايلـــــن باغ ايلن
دئدين آراندا گؤزله يولون سالدين داغ ايلن
آنار رضا «ده ده قورقود دونياسي» کيتابيندا "آران" سؤزو ايله باغلي يازير: «آران سؤزو ايندي کي زامانا قدر آذربايجان ديلينده ايستي يئر، دوزَنگاه معناسيندا حفظ اولونور. "آران" سؤزو قديم تورک ديللريندن باشقا هئچ بير شرق ديلينده مشاهيده اولونماييب».( آنار رضا؛ ده ده قورقود دونياسي، کوچوره ن، محمدي، ص 22)
[[اوزمانجا دا اولماسا سایین اوخوجولاردان عوذور دیله یه رک اورک سؤزو کیمین «آران»-لا بئله بیر آرتیرما یازماق ایسته ییرم:
رحمتلیک میر علی سئییداوف «آذربایجان خالقینین سوی کؤکونو دوشونرکن» کیتابینین 109 –ونجو صایفاسیندا یازیر؛«... "آران" یئر آدی یارانارکن اونون تورک دیللرینده کی "چمن لیک" ، "دوزنلیک" ، "ایستی یئر" ، "مال-قارا حیطی" آنلامی اؤن پلانا چکیلمیشدیر. دئمه لی همین یئر آدینی یارادان خالق اساساً اورانین یئر عواریضینی، اقلیمینی گؤز قارشیسینا گتیرمیشدیر. تورک دیلینده اولان آران //aran یئر آدی و چوخ آنلاملی سؤزونون میلاد دان اول آذربایجاندا ایشلنمه سی و اونون ائرانین ایلک عصرینده افسانه وی شخصیت له باغلانماسی گؤستریر کی بو آدی یارادانلار اسکیدن بو تورپاقدا یاشامیش –ترک – ترک دیللی قبیله لر دیر.»
بیز بیلیریک بیر جغرافیا باخیمیندان، بیرده کی سیاسی باخیمدان یئر آدی واردیر. سیاسی باخیمدان اؤلکه لری اؤرنک گتیرمک اولار. زامان سوره سینده، هر واسطه ایله بو اؤلکه لردن آیریلیب باشقا اؤلکه یه قوشولموش جغرافیا آدی اولمایان پارچالار، داها اسکی آدلا یوخ ایندیکی آدلا تانینیرلار. آما جغرافیایی یئر آدی آلان بؤلگه لر، نئچه پارچا اولسالاردا، او باخیمدان، آدلاری تاریخ بویو اوستونده داشینیر.
آرا-سیرا بعضی کیتابلاردا گؤرونور آرازدان اوتایا آذربایجان آدینی وئرمک دن چکینیب، بعضی عرب و آوروپا تاریخچیلری و سیاح لارینا استناد ائده رک "آران" دئییرلر. بؤیوک آذربایجانین اؤز ایچینده نئچه-نئچه جغرافیایی یئر آدلاری واردیر. او جمله دن: قارا داغ، موغان، قاراباغ، آران و ... یئر آدلارینی چکمک اولار. بو او دئمک دئییل کی بو را موغاندیر آذربایجان دئییل، بورا آراندیر آدربایجان دئییل. بلکه بئله آدلارین اولماسی گؤروندویو کیمین آذربایجانین بؤیوک اولماسینی و اونون ایچینده اولان چئشیتلی اقلیملری و بو اقلیملر له باغلی (یوخاریدا دئییلدییی کیمی) اولان بؤلگه لری و یئر آدلارینی گؤرسه دیر.
دئمه لی آرازدان اوتا آران دئییل، بلکه آذربایجاندیر و او آذربایجانین ایچینده اسکی دؤوورده، موغان کیمین، آران ((کورون ساحیلیندن ایندیکی شاماخی یا قدر)) آدلانان جغرافیایی بیر بؤلگه اولوب.
ایندی ده بوتون آذربایجاندا داغین ترسینه (عکسینه) ایستی و آلچاق اولان یئره "آران" دئییلیر.]]
گئتمک ایسته ییرسن بهانه سیز گئت