آزارلار

-اَنوو: انوو (قارا آزار- کالا آزار) آچیقلانیب. آرتیرمالییام انوو گلمه یا دالاغ شیشمه قورخو و سویوغدان تؤره نیر. زنگئر کندینین یاخینلیغیندا آدام بویوندا آغداش وار ایدی انوو داشی آدلانیردی. انوو توتان ادامی آپاریب قارینین او داشا سورتردیلر. سونرا او داشدان بیر آز پیچاقلا یونوب گتیریب ائوده مال دالاغیندان بیشیریب دوز یئرینه او داشین اونوندان سپیب یئدیردردیلر. بئله لیکله یاخچیلاشاردی. یاخچیلاشمایان آدامین دالاغی شیشیب اوره گین اوستونه چاتاندا آیری بیر شیشده ساغدان گلیب اوره گین اوستونده باش- باشا چاتان کیمین اوشاغین اغزیندان قان گلیب اؤلردی. شیشیب یئکلمه سی قیرخ گون چکیرمیش. اوچ آیا کیمین ده اؤلدوروردو. آرادا علاج هر یئردن اوزولن دن سونرا اوشاغی بیلنده یانینا اپاریردیلار. بیلنده دالاغین او یان- بو یانیندان توتوب اونو ازیرمیش. اوشاق یا اوردا اؤلورموش یا دا سورا قان چؤله گئدیب یاخچیلاشیرمیش.

-اووور: یئکه-یئکه سپگیدیر بوتون جمده کی بورویور. بیر آندا چیخیر و قیزاریر و قاشینیر. او قدر چوخ قاشینیر کی اونو توتان آدام هئچ دؤزمه فیکیرینده اولمور او دور کی اؤزونو او داغا- بو داغا وورور یاخاسینی اوندان تئز قوتارا. اونا گؤره گنده لش هالاغین اوووب سولاندیریب اووورو سورتوردولر. یادا دوزلو سویلا سووا گیریردیلر. منجه دوزلو سو اووورو چکسئیدی ده اونون یاندیرماسی اوووردن قات- قات آرتیقدیر.

-اوشوتمه- قیزما: سویوق دیمه کیمین بیر آزارلیق دیر. بو آزاری توتان چوخ اوشودویونه گؤره اونا اوشوتمه دئییلیر. اوشودویو حالدا قیزمادا چوخ یوکسک اولوردو. من ائشیده نی قدیم بیزیم یئرلر ده، اوشوتمه_ قیزما آیری آزارلیقدان چوخ آدام اؤلدوروردو. ختمی گولو اینک سوتونده قاینادیب آزارلی آدامین جمده کینه دؤشردیلر. قیزما چکیلن دن سونرا دؤشه مه نی گؤتورردیلر.

-ایناق: سویوق دگن آدامین بوغازی شیشیردی و چیرک ائله ییب توتولوردو بو آدام سولوق (نفس) چکمک ده زورلانیردی اوندا دئییردیلر او آدام ایناق اولوب. ایناق توتان آدام ایستی یئرده قالاندا بوغازی لاپ توتولوردو اونا گؤره هئی چیخاردیب بیر آز سویوغا وئریرمیشلر تا بوغازی یاتا و یاخچی نفس چکه. کئچی پیییسی ایله پامبیغی دؤگوب بیر-بیرینه قاتیب ایناق آدامین دؤشونه و کوره گینه دؤشردیلر اونون دؤشونو آشا گتیررمیش و آدام اؤسگوردوکجه دؤشوندن چیرک گلیب آرینارمیش.

-چالپاناق: جمده کین دریسینده لات-لات و نارین-نارین چاپیق دوزلدیر. درینی عئیبه جر و پیس دوروما سالان چالپاناق تورکه داوا اولونمایینجا اوزون سوررمیش. نئهره دن چیخمیش تزه یاغی دوزدا، دوز ارییینجه اؤزدردیلر سونرا اونو چالپاناغین اوستونه یاواش- یاواش سورتردیلر.

-چیبان: سیزاغان کیمی باشی ایرینلی بیر قالخما اولور. آما چیبانین یئری اؤنجه قاشینا- قاشینا آغرییر. بو آغرییان یئر بیر نئچه گوندن سونرا باش وئریر. دئمه لی ایرین اوزه چیخیر و یئتیشیر.  چیبان دئشیلمه یینجه آغری_آجی سی آدامی اینجیدیر. کره یاغی خمیره قاتیب دئشیلمه ین چیبانین اوستونه قویوردولار. یاغلی خمیر اونو یوموشالدیب ایرینینی اوزه چکیردی. سونرا آجیتما قویوردولار. آجیتما قورودوغجا اونو چکیب دئشیردی. دئشیلن چیبانا باغا یارپاغی دوشویوردولر، باغا یارپاغی چیبانین چیرکینی چکیردی.  

-چیچک: بو آزارا بوتون اینسانلار بیر دؤنه یولوخمالی ایمیش. بیر دؤنه یولوخان آدام داها یولوخماز. بو آزارین ان قاباریق ایزی جمده کین(بدنین) سولوق وورماسی دیر. قابار سولوغو کیمین سولوغلار، جمده کین بوتون یئریندن، حتی اوزدن و گؤزون ایچیندن ده چیخیرمیش. گؤزوندن چیچک چیخیب کور اولموش، اوز_گؤزو چیچکدن چوپور اولموش اینسانلار  ایندی ده واردیر. اوشوتمه- قیزما و چیچک لرین یئرینین آغریماسی یولوخموش آدامی اینجیدیردی. بو آدامی سویوغدان قورویورموشلار. یاغلی اوزلو وئرمزمیشلر. بیرده کی چیچک توتموش اوشاغ چیچه گین دریسینی قوپارتماسین دئیه ال له رینه آغ چیت دن الجک تیکیب سالارمیشلار.

-دمروو: درینین اوستونه دمیر پیل کیمین آلا دوشورموش. بو آلانین اوستو قاباریق و درینین رنگیندن باشقا اولورموش. گیلدیکین آغاجینی یاندیریللار اوندان آخان شیره نی گؤتوروب یاخیللار دمرووون اوستونه، یاخچیلاشیر. قارا تیکانین آغاجینی یاندیریب یاغینی چیخاردیب سویودوب یارانین اوستونه یاخیرلار.

-سپگی: درینین بیر یئری توپا بیچیمده سپیرمیش. توز مونجوغو کیمین بیر بیرینین یانینا دوزولموش قالخمالار چوخ قاشینیب و گؤینه یر. اونو چوخ قاشییاندا دری یارالانیب باشقا یارایا دؤنر.

-سویوق دگمه: چوخلو کؤووز و قیش آیلاریندا بو آزارلیق آداملاری یولوخدورور. یولوخان آدام ایکی-اوچ گون ائوده دینجه لیب سولو و ایستی یئمک لر یئمک له یاخچیلاشیر.

-سیزا: درینین آلتیندان باشی ایرینلی قالخما اولور. گئنل لیکله چوخ قاشینار و قاشییاندا گؤینر. بیر-ایکی گونه اؤز باشینا اریییب ایتیر.

-سیزاغان: سیزانین یئکه سینه سیزاغان دئییلیر.

-قارا آزار (کالا آزار): بو آزار موغاندا چوخ اولوب. 83 نجو ایلین یازیندا یونسکو وریندن مدرسه لره گلیب اوشاقلاری بو آزارا یولوخماسینا گؤره آراشدیران بیر دوختور دئییردی؛ سیزین آتا-بابالارینیز بو آزاری یاخچی تانیییب لار. ندنسه بو آزار دالاغی شیشیردیب ایشدن سالماقلا قانین آرینماسینا انگل اولور و بئله لیکله یولوخموش آدامین اوز-گؤزو قارالیر. ائله اونا گؤره ده بو آزارا قارا آزار دئییبب لر. آما بو آد تورک دیلیندن باشقا دیله کئچدیکده کالا آزار کیمین دئییلیب. او دوختورون دئدیگینه گؤره، بو آزار ایتین میندارلیغیندان تؤره نیر.

-قارار یارا: قابار کیمین سولوغلو یارا اولور. الدن- آیاغدان چوخ چیخیر آما آغری – آجی سی چوخ- چوخ آرتیق اولور. بو یارانین اؤزل داواسی یوخوموش. یارا اؤزو یاخچیلاشینجا دؤزمک گرکیردی.

-قیزیلجا: اوچ گون قیزدیریب سونرا، اوچ گونده جمدک سپیر. بیر اوچ گونده سپگی بیر وامدا قالیر. سونرا توتان آدام اؤلمه سئیدی قاییدیردی. دئمه لی دوققوز گون چکیردی آما قیرخ گون یاغلی اوزلو و ات یئمه مه لی سن. سویوغا چیخمامالی سان. بو آزاردا چوخ آدام قیریردی. سپگی بو اوزه وورماسا یئری قیزاریب سپگی نی ایچه ری وورور. ائششک دوغاندا بالاسی بیر پرده نین ایچینده دوشور، او پرده نی اینک سوتونده ایسلادیب سپگی سی ایچه ری وورموش آدامین دؤشو و کوره گینه چکردیلر. بو تورکه داوا چوخونا یاراردی. سپکی باشدان گلنده تئز یاخچیلاشیردی آما آیاغدان گله نه ترسه دئییردیلر و گئج یاخچیلاشیردی. قیزیلجا هر چاغ اولدوغونا باخمایاراق چوخلو کؤوز آیریجیندا اولوردو.

گؤگ اؤسکورک: بونو توتان آدام او قدر اوسکوروردو، اونون چوخلوقوندان باییلیردی- اوره گی گیزله نیردی.